Water als wapen tegen de vijand: dat is het verhaal van de Hollandse Waterlinies, sinds een aantal jaar UNESCO Werelderfgoed. Van Edam tot diep in Brabant liggen forten, vestingsteden, sluizen en kastelen die ooit Nederland moesten beschermen door het land onder water te zetten. Vandaag de dag is diezelfde linie een van de mooiste plekken van Nederland om te wandelen of te fietsen: groen, waterrijk, en overal die verstilde militaire geschiedenis om de hoek. Twee routes brengen je langs de hoogtepunten: het LAW Waterliniepad te voet en de LF Waterlinieroute op de fiets.

De Hollandse Waterlinies in het kort
De Stelling van Amsterdam en de Nieuwe Hollandse Waterlinie vormen samen dit UNESCO Werelderfgoed: een linie van 200 kilometer met 96 forten, 6 vestingsteden en 2 kastelen. Het idee erachter is even simpel als slim: door de polders rond de linie onder water te zetten, konden vijandelijke legers nergens voet aan de grond krijgen. Wat overbleef, is een verrassend landschap van dijken, inundatiekanalen, forten en vestingstadjes, midden in de Randstad maar toch verrassend stil en groen.

Zicht op Het Muiderslot, foto: Martin vmorris, Flickr

Te voet: het LAW Waterliniepad (350 km)
Voor wandelaars is er het LAW Waterliniepad, een lange-afstandswandelpad van 350 kilometer dat start in Edam en eindigt in Dordrecht (of andersom). De route volgt het tracé van zowel de Stelling van Amsterdam als de Nieuwe Hollandse Waterlinie en is bij geen ander lange-afstandswandelpad in Nederland zo doordrenkt van militaire geschiedenis.

Onderweg passeer je tientallen forten, vestingsteden en kastelen, waaronder:

  • Fort bij Edam en Fort Resort Beemster in het noordelijke, poldergroene deel
  • Vesting Muiden met het beroemde Muiderslot en Vesting Naarden, een van de best bewaarde vestingsteden van Europa
  • Het Waterliniemuseum in Fort bij Vechten, dé plek om het hele verhaal van de linie te begrijpen
  • Fort Honswijk aan de Lek en Fort Everdingen, midden in het rivierenlandschap
  • Slot Loevestein, Vesting Gorinchem en Vesting Woudrichem in het zuidelijke, rivierrijke traject richting Dordrecht

Veel van de forten waar de route langskomt, waren jarenlang gesloten voor publiek en zijn nu juist gastvrije pleisterplaatsen geworden voor een hapje, een drankje of een overnachting. Je hoeft de route ook niet in één keer te lopen: elke losse wandeldag is een prachtige manier om een stukje van de linie te ontdekken.

Fort Loevestijn

Op de fiets: de LF Waterlinieroute (410 km)
Voor fietsers is er de LF Waterlinieroute, een iconische langeafstandsfietsroute van 410 kilometer die het volledige tracé van de Hollandse Waterlinies én de Zuiderwaterlinie verkent. De route loopt van Edam helemaal door naar Bergen op Zoom en laat je onderweg alle militaire landschapselementen zien: inundatiekanalen, batterijen, liniedijken, forten en sfeervolle vestingstadjes.

Hoogtepunten langs de fietsroute zijn onder meer:

  • Zeesluis Edam en het Muziekfort bij Beverwijk in het noordelijke deel langs de Stelling van Amsterdam
  • Vesting Weesp, Vesting Muiden met het Rijksmuseum Muiderslot, en Vesting Naarden met het Nederlands Vestingmuseum
  • Fort Rijnauwen, Fort Blauwkapel en het Waterliniemuseum rond Utrecht
  • De rivierenroute langs Fort Honswijk, Fort Everdingen, Fort bij Asperen en Fort Vuren
  • Het fraaie zuidelijke traject via Slot Loevestein, Vesting Gorinchem, Vesting Woudrichem en Fort Altena richting Bergen op Zoom

Ook deze route is prima op te knippen in etappes; op de website van de LF Waterlinieroute vind je per etappe tips voor eten, drinken en overnachten.

Hollandse Waterlinies op de kaart

Wat deze twee routes zo bijzonder maakt, is de combinatie van geschiedenis, natuur en rust op een steenworp afstand van de Randstad. Je waant je in de stilte van een fort omringd door water en riet, terwijl Amsterdam of Utrecht maar een fietstocht verderop ligt. Voor wie houdt van een tocht met verhaal, van polderlandschap en vestingstadjes, en van af en toe een verrassend museum of terras onderweg, zijn het LAW Waterliniepad en de LF Waterlinieroute een aanrader voor een dagje uit, een weekend, of zelfs een complete meerdaagse reis.

Een overzicht van alle fiets- en wandelroutes vind je op de website hollandsewaterlinies.nl